KUNSTKLEP

Een kunstklep vervangt een hartklep die zijn werk niet goed doet, bijvoorbeeld als de klep lekt of vernauwd is. Klepgebreken kunnen verschillende oorzaken hebben: een aangeboren hartziekte of een infectie, maar vooral ouderdom. Evenals de slagaderen worden hartkleppen met het klimmen der jaren minder soepel.
    Een vernauwde of lekkende hartklep belemmert de bloedstroom en moet vaak worden behandeld, zelfs al zijn er aanvankelijk nauwelijks klachten. Gebeurt dat niet, dan wordt de hartspier te zwaar belast en kan hartfalen ontstaan.
    De noodzaak van behandeling geldt in het bijzonder voor de kleppen in de linkerhelft van het hart: de aortaklep en de mitralisklep. De linkerhelft pompt het zuurstofrijke bloed onder hoge druk rond en vooral aan deze kant kan een vernauwde of lekkende hartklep ernstige gevolgen hebben. Klepgebreken in de rechterhelft van het hart komen minder voor en behoeven vaak minder snel behandeling.
    Soms kan een hartchirurg de gebrekkig werkende hartklep repareren. Als reparatie niet mogelijk is, wordt de hartklep vervangen door een kunstklep.
    Er zijn twee soorten kunstkleppen: mechanische en biologische. Beide soorten hebben voor- en nadelen. Mechanische kunstkleppen worden eerder bij relatief jonge mensen geplaatst, biologische eerder bij oudere mensen.

Openhartoperatie

Het vervangen van een hartklep door een kunstklep gebeurt via een openhartoperatie. Dat gebeurt onder volledige narcose, het borstbeen wordt doorgezaagd en de bloedsomloop aangesloten op een hart-longmachine. Voor wie dat ondergaat is dat erg belastend.
    Een vernauwde mitralisklep kan middels een andere niet-operatieve techniek worden behandeld: ballondilatatie. Hierbij wordt een slangetje (katheter) met een opgevouwen ballonnetje via een bloedvat door de mitralisklep geleid, waar het ballonnetje wordt opgepompt ter plaatse van de vernauwde hartklep. Ballondilatatie maakt gebruik van de techniek van de hartkatheterisatie en is vergelijkbaar met de techniek van het dotteren.

Mechanische versus biologische hartkleppen

Uit klinische trials blijkt dat mechanische hartkleppen niet beter of slechter zijn dan biologische hartkleppen. Er zijn wel verschillen die de mechanische hartklep geschikt maken voor jongere mensen en de biologische hartklep voor oudere mensen.
    Een mechanische hartklep is gemaakt van kunststof en metaal. De gebruikte materialen slijten nauwelijks en gaan in principe een leven lang mee. Sommige mechanische hartkleppen zijn duidelijk te horen, andere wat minder, maar geen enkele is geheel geluidloos. Een ander nadeel is dat bloed de neiging heeft om te stollen op het lichaamsvreemde materiaal, waarna er een bloedprop in de bloedsomloop kan komen en een hartinfarct of een beroerte kan veroorzaken. Iemand met een mechanische kunstklep moet levenslang stollingwerende medicijnen slikken. Maar voor relatief jonge mensen weegt het grote voordeel dat de kunstklep een leven lang meegaat zwaarder dan de nadelen.
    Een biologische kunstklep is gemaakt van menselijk of dierlijk materiaal dat meestal wordt opgehangen in een ring van kunststof. Kunstkleppen van menselijk materiaal zijn niet beter dan kunstkleppen van dierlijk materiaal. Een biologische kunstklep is geluidloos en alleen in de eerste maanden na de operatie zijn er stollingwerende medicijnen nodig. Nadeel is dat een biologische kunstklep gaat slijten en in de loop der jaren kan gaan verkalken. Dat maakt een biologische kunstklep minder geschikt voor iemand met een langere levensverwachting.

Sinds 1952 meer dan tachtig modellen

De geschiedenis van de kunstklep begint in 1952 als de Amerikaanse chirurg Charles Hufnagel de aortaklep van een jonge vrouw vervangt door een mechanische klep van het model ‘bal-inkooi’. Dit model bevat een klein balletje dat zit opgesloten in een constructie die het toestaat vrijelijk heen en weer te bewegen. Als het hart samenknijpt en de druk toeneemt dan wordt het balletje naar buiten gedrukt en kan het bloed stromen, ontspant het hart dan wordt het balletje de andere kant op gezogen en sluit de klep.
    In de jaren zestig doen biologische kunstkleppen van menselijk en dierlijk materiaal hun intrede. Het dierlijk materiaal is een aortaklep van een varken of een deel van het hartzakje (pericard) van een koe. Het probleem van afstoting doet zich hier niet voor, omdat een hartklep bestaat uit dood weefsel. Een kunstklep van menselijk materiaal is een aortaklep met een deel van de aorta, waarvoor een overleden donor nodig is. In jaren zestig verschijnen er ook voor het eerst kunstkleppen voor de mitralisklep.
    Inmiddels zijn er meer dan tachtig modellen, hoewel sommige weer uit de markt zijn genomen. De ideale kunstklep is nog niet uitgevonden.

Toekomst van de kunstklep

Veelbelovende nieuwe ontwikkelingen zijn de klepvervanging zonder openhartoperatie en de kunstklep uit lichaamseigen materiaal. De verwachting is dat de klepvervanging zonder openhartoperatie relatief snel beschikbaar zal komen, maar dat de andere ontwikkeling meer tijd zal vergen.
    Een klepvervanging zonder openhartoperatie maakt gebruik van de techniek van de hartkatheterisatie om een opgevouwen kunstklep via een katheter naar de zieke hartklep te leiden. In medische termen is dit een percutane klepimplantatie, dat wil zeggen een kunstklep inbrengen (implanteren) via een gaatje in de huid (percutaan). Eerst wordt de hartklep weggedrukt door een ballonnetje op te pompen (ballondilatatie), daarna wordt de opgevouwen kunstklep op zijn plaats gezet en uitgevouwen. De belasting voor wie het ondergaat valt mee, maar gezien de mogelijke complicaties op de langere termijn wordt de nieuwe techniek vooral gebruikt bij oudere mensen voor wie een openhartoperatie te zwaar is.
    De bestaande mechanische en biologische kunstkleppen hebben allemaal nadelen. Een kunstklep die is gemaakt van je eigen cellen zou een mooi alternatief kunnen zijn. Dat zou in theorie kunnen met je eigen stamcellen, dat wil zeggen cellen die het vermogen hebben om tot gespecialiseerde cellen uit te groeien. Met de stamcellen zou op deze manier een nieuwe klep kunnen worden gemaakt in het laboratorium. Deze techniek noem je tissue-engineering, maar deze theorie is nog lang geen dagelijkse praktijk.